Đây là nơi mà bệnh viện tâm thần được miêu tả như là một guồng máy lạnh lùng, nơi con người bị bóp nghẹt trong im lặng.
Vài suy nghĩ
Bay trên tổ chim cúc cu mở ra trong một bệnh viện tâm thần ở Mỹ, nơi mọi thứ vận hành dưới sự kiểm soát sắt đá của y tá trưởng Ratched. Bà ta không cần la hét, không cần bạo lực, chỉ dùng những “quy định” lạnh lùng, những ánh nhìn sắc như dao và những trò tâm lý để giữ cho bệnh nhân luôn ngoan ngoãn, sợ hãi và phụ thuộc. Cả trại như một guồng máy, bệnh nhân dần mất đi cá tính và trở thành những chiếc bóng.
Nhân vật kể chuyện là Chief Bromden, một người da đỏ giả câm điếc nhiều năm để tránh va chạm. Ông nhìn thấy thế giới bệnh viện như một “cỗ máy khổng lồ” – nơi con người bị vận hành, bị thuần hóa. Bromden chỉ im lặng quan sát, cho đến ngày McMurphy xuất hiện.
Randle McMurphy là một tay cờ bạc, lừa đảo, ồn ào và bặm trợn, giả điên để thoát khỏi nhà tù và nghĩ rằng ở bệnh viện sẽ “dễ thở” hơn. Nhưng rồi anh phát hiện nơi đây còn khắc nghiệt hơn cả tù, và người thật sự nắm quyền là Ratched. McMurphy chọn cách chống đối: anh cười nói, tổ chức chơi bài, lôi kéo mọi người cãi lời y tá, thậm chí dàn xếp một chuyến đi câu cá ngoài bệnh viện. Từng bước, McMurphy thổi vào bệnh nhân chút hơi thở của tự do, dạy họ dám nói, dám cười, dám nhớ rằng mình vẫn là con người. Ngay từ đầu, McMurphy đã nói anh ta không thể sống dưới quyền một “matriarch”, rằng sẽ không để một người phụ nữ cai trị mình. Sau một mâu thuẫn, McMurphy nổi điên, xông tới bóp cổ bà, xé toạc bộ đồng phục như một cách lột trần quyền lực giả tạo. Nhưng chi tiết anh xé toạc bộ đồng phục của bà, để lộ bộ ngực, thì lại không thể giải thích chỉ như “đánh nhau”. Đó là một sự tấn công trực diện vào tính nữ, biến sự nổi loạn chống lại hệ thống thành một cuộc hạ nhục giới tính.
Thế nhưng, bỏ qua sự bực bội đó, đây vẫn là một cuốn sách làm mình nhớ mãi. Cái cách Ken Kesey mô tả bệnh viện như một cỗ máy khổng lồ, cái cách Chief Bromden vừa kể vừa mơ hồ trong ảo giác, tất cả khiến mình thấy thế giới trong truyện vừa phi thực vừa thật đến rùng mình. Mình vốn rất thích đọc những thế giới mà bản thân không thể trải nghiệm được, vì chính sự khác biệt đó mới cuốn hút. Trong Bay trên tổ chim cúc cu, thế giới bệnh viện tâm thần được miêu tả kỹ lưỡng đến mức đáng sợ, từng chi tiết nhỏ đều thật và ám ảnh, khiến mình vừa thấy cuốn hút vừa thấy nghẹt thở.
Nghe nói có phim chuyển thể nhưng chắc mình không xem. Đọc truyện thôi đã có những đoạn làm mình bực đến mức muốn… xé sách rồi, chứ nhìn hình ảnh chắc còn khó chịu hơn. Đây đúng là ví dụ điển hình của kiểu “bìa tươi sáng nhưng nội dung nặng nề áp lực” – cầm lên thì tò mò, nhưng đọc xong thì trong người nặng như có tảng đá đè.